Að stofna eigin rekstur sem einyrki eða verktaki fylgja ýmsar skyldur sem auðvelt er að vanmeta í upphafi — og VSK er ein sú fyrsta sem margir rekast á. Ólíkt launþega sem fær greitt eftir að tekjuskattur og önnur gjöld hafa verið dregin frá, ber sjálfstætt starfandi einstaklingur sjálfur ábyrgð á að meta hvort og hvenær starfsemin verður virðisaukaskattsskyld.

Hvenær þarf ég að skrá mig á VSK-skrá?

Meginreglan er einföld: allir sem selja skattskylda vöru eða þjónustu í atvinnuskyni eða með sjálfstæðri starfsemi bera skyldu til að innheimta og skila VSK. Til er þó lágmarksundanþága fyrir mjög smáan rekstur — sé heildarvelta af skattskyldri sölu undir 220.000 kr. á tólf mánaða tímabili er ekki skylt að skrá sig á VSK-skrá. Um leið og veltan fer yfir þessa fjárhæð þarf að skrá sig, sama hversu litla starfsemi er um að ræða.

Þessi 220.000 kr. viðmiðunarmörk eru allt annað en 2 milljón króna markið sem gildir sérstaklega fyrir sölu á stafrænni þjónustu — sjá aðra grein um það efni. Fyrir hefðbundna vöru- eða þjónustusölu einyrkja er það lægra, 220.000 kr. markið, sem á við.

Hvað breytist við skráningu?

  • Þú þarft að leggja 24% eða 11% VSK (eftir eðli sölunnar) ofan á verð til viðskiptavina og halda því aðgreindu í bókhaldi
  • Þú færð rétt til að draga frá innskatt af aðföngum sem tengjast rekstrinum beint — t.d. tækjum, hráefni eða aðkeyptri þjónustu
  • Þú þarft að skila VSK-skýrslu reglulega, að jafnaði á tveggja mánaða fresti, jafnvel þótt sala hafi engin verið á tímabilinu
  • Reikningar sem þú gefur út þurfa að uppfylla lágmarkskröfur — kennitölu, VSK-númer, dagsetningu, sundurliðun og skatthlutfall

Blönduð staða: laun og verktaka samhliða

Margir byrja sjálfstæðan rekstur samhliða fastri vinnu. VSK-skyldan ræðst eingöngu af eðli og umfangi hinnar sjálfstæðu starfsemi — launatekjur hafa ekki áhrif á útreikning 220.000 kr. markanna. Um leið og verktakatekjurnar sjálfar fara yfir mörkin þarf að skrá sig, óháð því hvað er unnið annars staðar.

Val um að skrá sig sjálfviljugur

Jafnvel þótt velta sé undir mörkunum getur verið hagkvæmt að skrá sig sjálfviljugur á VSK-skrá — til dæmis ef upphafskostnaður er hár og þú vilt fá innskatt endurgreiddan strax í stað þess að bera hann að fullu sjálf/ur. Þetta er sérstaklega algengt hjá nýjum rekstri sem fjárfestir í búnaði áður en sala hefst að ráði.

Algengar spurningar einyrkja

Hvað ef ég sel bæði vöru sem ber VSK og þjónustu sem er undanþegin? Þá þarf að halda tekjustraumunum aðgreindum í bókhaldi og aðeins skila VSK af þeim hluta sem er skattskyldur. Hvað ef viðskiptavinur minn er fyrirtæki erlendis? Sala til erlendra aðila er í mörgum tilvikum núll-metin, en réttar reglur fara eftir eðli þjónustunnar og staðsetningu kaupanda — hafðu samband við Skattinn eða endurskoðanda ef vafi leikur á.